Güney Kore’de altı ay süren güçlü borsa rallisinin ardından başlayan sert dalgalanma, borçla işlem yapan bireysel yatırımcıların zararını büyüttü. Üniversite öğrencisi Lee Seung-ho’nun kısa sürede kazandığı ve yine kısa sürede kaybettiği servet, piyasadaki kaldıraç riskinin en görünür örneklerinden biri oldu.
Lee, zorunlu askerlik döneminde biriktirdiği 20 milyon wonu kredili işlemlerle yaklaşık 300 milyon wona çıkardı. KOSPI’daki yön değişimi sonrasında aracı kurumun gerçekleştirdiği zorunlu satışlar, kazancın dört hafta içinde silinmesine neden oldu.
20 milyon won 300 milyona çıktı
Seul’de yaşayan 24 yaşındaki Lee Seung-ho, işlem uygulaması üzerinden beş kata kadar kaldıraç kullanarak sermayesini yaklaşık 15 katına çıkardı. Portföyünün değeri yükseliş döneminde 300 milyon wona yaklaşırken genç yatırımcı aracı kurumun özel müşteri grubuna kadar yükseldi.
Piyasanın mayıs ayında tersine dönmesiyle tablo kısa sürede değişti. Hisse fiyatlarındaki sert hareketler, kredili pozisyonların teminat seviyesini düşürdü. Aracı kurumun pozisyonları zorunlu olarak kapatmasıyla hesabın değeri başlangıçtaki 20 milyon wonun da altına indi.
Kaldıraç, yatırımcının kendi sermayesinin üzerinde işlem yapmasına imkân veriyor. Fiyat yükselirken kazancı hızlandıran yöntem, piyasanın aksi yönde hareket etmesi halinde zararın ve zorunlu satış riskinin de aynı ölçüde büyümesine yol açıyor.
Lee yaşadığı kayba rağmen yeterli sermayeyi yeniden biriktirdiğinde kredili işlemlere dönmeyi planlıyor. Genç yatırımcının yaklaşımı, Güney Kore’de hızlı servet edinme amacıyla yüksek risk alan bireysel yatırımcıların davranışını da yansıtıyor.
Borç 60 trilyon wonu geçti
Korea Financial Investment Association verilerine göre Güney Kore borsasındaki kredili işlem bakiyesi 24 Haziran’da 38,63 trilyon wonla rekor kırdı. Bakiye 15 Temmuz itibarıyla 34,37 trilyon wona gerilese de tarihsel olarak yüksek seviyesini korudu.
Bank of Korea’nın banka kredileri ve diğer borçlanma biçimlerini de kapsayan verileri, bireysel yatırımcıların hisse piyasasında kullandığı toplam borcun mayıs sonunda 60 trilyon wonu geçtiğini gösterdi.
Borçlanmadaki yükseliş, KOSPI’ın dünyanın en hızlı yükselen büyük endekslerinden biri haline geldiği dönemde hızlandı. Endeks altı ay içinde iki katından fazla yükselirken özellikle yapay zekâ ve yarı iletken şirketlerine yönelik yoğun talep kredili işlemleri artırdı.
Bireysel yatırımcıların yoğun ilgi gösterdiği Samsung Electronics ve SK Hynix, KOSPI’ın toplam ağırlığının yarısından fazlasını oluşturuyor. Az sayıdaki büyük teknoloji şirketinde biriken kaldıraçlı pozisyonlar, endeksteki dalgalanmanın tüm piyasaya yayılmasına neden oluyor.
Ralli sert dalgalanmaya döndü
KOSPI, hızlı yükselişin ardından birkaç hafta içinde birden fazla kez yüzde 10’u aşan kayıplar yaşadı. Endeksteki sert hareketler yalnızca doğrudan hisse alan yatırımcıları değil, kaldıraçlı borsa yatırım fonlarını kullananları da etkiledi.
Güney Kore tarihinde KOSPI için devreye giren düşüş yönlü devre kesicilerin yarısından fazlası son altı aylık dönemde çalıştı. Devre kesiciler, endeksin en az bir dakika boyunca yüzde 8’den fazla düşmesi halinde işlemlerin geçici olarak durdurulmasını sağlıyor.
Tek bir şirkete bağlı kaldıraçlı fonların büyüklüğü de piyasa hareketlerini hızlandırdı. Fonlar, dayanak hissenin günlük hareketini iki veya daha fazla kat yansıtmak için türev araçlarla sürekli pozisyon ayarlıyor.
Yükseliş döneminde yeni alımları destekleyen yeniden dengeleme işlemleri, düşüş sırasında satış baskısını artırabiliyor. Likiditenin daraldığı günlerde fonların aynı anda pozisyon azaltması, dayanak hisselerdeki kaybın büyümesine ve zorunlu satışların çoğalmasına yol açıyor.
Düzenleyici iki ay sonra frene bastı
Güney Koreli yetkililer, tek bir hisseye bağlı yeni kaldıraçlı borsa yatırım fonlarının kotasyonunu durdurma kararı aldı. Müdahale, söz konusu ürünlerin ülkede işlem görmesine izin verilmesinden yalnızca iki ay sonra geldi.
Financial Services Commission, piyasa koşulları istikrara kavuşana kadar yeni ürünlerin borsaya açılmasına izin vermeyecek. Mevcut fonlara ilişkin likidite ve fiyatlama kuralları da sıkılaştırılacak.
Yatırımcıların Güney Kore’de veya yurt dışında işlem gören tek hisseye bağlı kaldıraçlı fonları satın alabilmesi için tutması gereken asgari nakit bakiye 5 Ağustos’tan itibaren artırılacak. Alt sınır 10 milyon wondan 30 milyon wona çıkarılacak.
Varlık yönetim şirketlerinin daha güçlü likidite sağlayıcılarla çalışması ve fon fiyatı ile dayanak varlık arasındaki büyük farklardan sorumlu tutulması da yeni düzenlemeler arasında yer alıyor. Finans kuruluşlarının yüksek riskli ürünlere yönelik tanıtım faaliyetleri de daha sıkı denetlenecek.
Financial Supervisory Service yönetimi, tek hisseye bağlı kaldıraçlı ürünlere izin verilmesinde acele edildiğini daha önce kabul etmişti. Yeni önlemler, piyasa otoritelerinin kısa süre içinde değiştirdiği politikanın düzeltilmesi olarak değerlendiriliyor.
Konut fiyatları riski besliyor
Kaldıraçlı işlemlere yönelen gençlerin motivasyonunda yalnızca borsa rallisi bulunmuyor. Seul’de ortalama bir konutun fiyatı, yaklaşık 14 yıllık ücret gelirine karşılık geliyor.
Yüksek konut fiyatları ve geleneksel tasarruf araçlarının gençler açısından yetersiz görülmesi, kısa sürede yüksek kazanç sağlama isteğini güçlendiriyor. Mobil uygulamalar üzerinden saniyeler içinde krediye ulaşılabilmesi de riskli işlemleri kolaylaştırıyor.
Lee’nin amacı, evlenmeden önce Seul’de bir daire satın alabilecek servete ulaşmak. Ancak birikimin tamamını kaldıraçlı pozisyonlara yönlendirmek, fiyatların ters yönde hareket ettiği dönemlerde yatırımcının uzun yıllar süren tasarrufunu birkaç hafta içinde kaybetmesine yol açabiliyor.
Piyasalarda bundan sonraki ana takip başlıkları, 5 Ağustos’ta yürürlüğe girecek teminat düzenlemesi, kredili işlem bakiyesindeki değişim ve Samsung Electronics ile SK Hynix hisselerindeki dalgalanma olacak. Borç seviyesinin yüksek kalması, KOSPI’daki yeni satışların zorunlu tasfiyelerle hızlanması riskini gündemde tutacak.
